Waar zit welk vat in huis? Serie, parallel of geen buffervat in één schema

Wie voor het eerst een offerte voor een warmtepomp leest, ziet een rij onderdelen zonder te weten waar ze komen. Dit artikel zet ze in één schema: de buitenunit buiten, de binnenunit binnen, het buffervat in de retour, het expansievat eraan, en bij all-electric het boilervat met de douche. Daarna zie je wat er verandert als het buffervat in serie, parallel of helemaal niet komt.

De standaard: hybride met een buffervat in serie

Van links naar rechts: de buitenunit maakt warm water en stuurt het naar de binnenunit, die het doorgeeft aan je radiatoren en vloerverwarming. Het afgekoelde water loopt terug — door het buffervat — naar de binnenunit en de buitenunit. Het expansievat hangt aan die retourleiding. Bij hybride blijft de cv-ketel hangen voor het warme water en als back-up op de koudste dagen.

Het buffervat in serie is een volumevergroter. Geen extra pomp, geen menging, geen rendementsverlies; alleen 50 liter extra water zodat de warmtepomp niet pendelt en bij vorst kan ontdooien. Weheat vraagt meer dan 40 liter (Flint) of meer dan 60 liter (Sparrow, Blackbird) systeeminhoud, en radiatoren tellen daarin niet mee omdat thermostaatkranen ze kunnen afsluiten. Het vat, de leidingen en de delen die wij bewust open houden brengen de inhoud samen op wat de handleiding vraagt; een bypass (AVDO) houdt de doorstroming in stand als alle kranen dicht zijn.

Parallel: een vat tussen twee kringen

Nu zijn er twee kringen. Links laadt de warmtepomp het vat: warm bovenin, koud onderuit. Rechts trekt een extra pomp warm water uit het vat naar je zones en brengt het afgekoeld terug. Het vat koppelt de twee los — daarom heet het een open verdeler. Gaan al je zones tegelijk dicht, dan blijft de warmtepomp toch doorstromen. Dat is de reden om parallel te kiezen: bij zoneregeling of veel thermostaatkranen, bij vloerverwarming en radiatoren op verschillende aanvoertemperaturen, of bij twee buitenunits.

De prijs die je daarvoor betaalt: in het vat mengt aanvoer- en retourwater een beetje, en elke graad hogere aanvoer kost rendement — onze inschatting: enkele procenten. Er komt bovendien een extra pomp bij (op de AUX-aansluiting van de binnenunit, maximaal 100 watt) met een terugslagklep. Daarom is "doe maar parallel, dan zit je altijd goed" slecht advies: je zit dan juist nooit optimaal.

Zonder buffervat: de vloer is de buffer

Een dekvloer met vloerverwarmingsleidingen bevat veel water: 0,8 liter per m² bij buis 16 × 2 mm op 15 cm hart-op-hart. Vanaf ongeveer 50 m² (Flint) of 75 m² (Sparrow, Blackbird) zit de minimale systeeminhoud dus al in de vloer — mits drie tot vier groepen altijd openstaan en de vloerverwarmingspomp op de binnenunit is aangesloten. Dan kan het vat vervallen en gaat er € 295 van de prijs af. Wij beloven dat nooit vooraf: een zoneregeling die de groepen dichtstuurt op een warme middag maakt de vloer als buffer waardeloos, en dat merk je pas bij de eerste vorst. Bij de schouw kijken we naar verdeler, groepen en regeling.

All-electric: het boilervat erbij

Bij all-electric gaat de cv-ketel eruit en komt het boilervat ervoor in de plaats. De binnenunit stuurt het warme cv-water dan om de beurt naar de verwarming en naar de spiraal in het boilervat; koud leidingwater komt onder het vat binnen, warm tapwater gaat boven naar de douche. Het buffervat en het expansievat blijven precies waar ze in de hybride opstelling ook zaten.

Het vierde vat, op het tapwater

Aan het boilervat hangt nog iets kleins dat in geen enkel schema staat: een inlaatcombinatie van 6 bar op de koudwaterleiding, met een afvoer, en een klein expansievat voor tapwater. Drinkwater zet ook uit als het warm wordt, en een boilervat zit dicht; zonder dat vat druppelt de inlaatcombinatie bij elke opwarming. Het is een ander vat dan het expansievat van je cv, en het zit gewoon in de installatie.

Veelgemaakte fouten

1. Serievat in de aanvoer in plaats van de retour. Dan verwarmt de pomp eerst het vat voordat je radiatoren iets merken: trage opwarming.
2. Parallel vat in een gewone eengezinswoning. Werkt, maar kost elk jaar rendement door menging voor een zekerheid die je niet nodig hebt.
3. Vat weglaten bij vloerverwarming mét zoneregeling. De vloer bevat genoeg water, maar niet als de regeling de groepen dichtstuurt.
4. Het expansievat vergeten. Een buffervat van 50 liter vraagt bij 1,3 bar voordruk ruim 4 liter extra expansievolume; 100 liter ruim 8.

Wil je zien welke opstelling bij jouw huis hoort? Op de vatenpagina schakelt het schema mee met je antwoorden, en de buffervat-keuzehulp rekent de systeeminhoud uit.

Bronnen: Weheat-installatiehandleidingen (systeeminhoud ± 60 liter, 3–4 groepen permanent open, vullen 2–2,5 bar), Weheat-installateurstraining §7 (serie = volumevergroter, parallel = flowbeschermer, AVDO), Weheat-supportartikel "Wanneer plaats ik een buffervat in parallel of serie", ISSO 72 (minimale draaitijd). Het rendementsverlies bij parallel is onze eigen inschatting; fabrikanten noemen geen percentage.